Nên thành lập công ty hay hộ kinh doanh?

Nên thành lập công ty hay hộ kinh doanh là câu hỏi khiến nhiều cá nhân băn khoăn khi bắt đầu kinh doanh. Việc lựa chọn mô hình không chỉ ảnh hưởng đến thủ tục đăng ký mà còn tác động trực tiếp đến thuế, kế toán, trách nhiệm pháp lý và khả năng mở rộng trong tương lai. Bài viết dưới đây của MISA SME sẽ giúp bạn so sánh chi tiết hai mô hình, làm rõ ưu – nhược điểm và xác định đâu là lựa chọn phù hợp với điều kiện và mục tiêu kinh doanh của mình.

1. Quy định về đăng ký doanh nghiệp và hộ kinh doanh 

Doanh nghiệp là một tổ chức kinh doanh được pháp luật công nhận, có tên gọi riêng, sở hữu tài sản độc lập và địa chỉ trụ sở cụ thể. Để hoạt động hợp pháp, doanh nghiệp cần hoàn tất thủ tục đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Hiện nay có những loại hình doanh nghiệp phổ biến như sau: 

• Công ty TNHH một thành viên
• Công ty TNHH hai thành viên trở lên
• Công ty cổ phần
• Công ty hợp danh
• Doanh nghiệp tư nhân

Khi thành lập doanh nghiệp hoặc chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, sẽ nhận được nhiều lợi ích như ưu đãi về thuế, được công nhận là một thực thể độc lập, có quyền xuất hóa đơn VAT… Do đó, hình thức này phù hợp với những ai muốn kinh doanh quy mô lớn, nhiều ngành nghề hoặc có kế hoạch phát triển dài hạn. 

Còn hộ kinh doanh sẽ phù hợp với những cá nhân, hộ kinh doanh muốn kinh doanh có quy mô nhỏ với vốn đầu tư hạn chế. Mô hình đơn giản, dễ vận hành và phù hợp với các ngành nghề như cửa hàng tạp hoá, quán ăn, salon làm tóc, spa, dịch vụ sinh hoạt hàng ngày… 

Thủ tục đăng ký hộ kinh doanh khá đơn giản, bạn chỉ cần nộp hồ sơ tại UBND cấp phường/xã nơi dự định kinh doanh. 

2. Phân biệt, so sánh doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể 

Trước khi quyết định đăng ký hộ kinh doanh hay thành lập công ty, bạn cần nắm rõ đặc điểm và sự khác biệt của từng loại hình. Mỗi mô hình có ưu nhược điểm riêng, phù hợp với các giai đoạn và mục tiêu kinh doanh khác nhau.

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giúp bạn đưa ra quyết định phù hợp:

3. Ưu và nhược điểm của các loại hình doanh nghiệp và hộ kinh doanh 

Qua 18 tiêu chí so sánh chi tiết, bạn có thể nắm rõ những ưu điểm và nhược điểm của từng loại hình kinh doanh để đưa ra quyết định phù hợp nhất. Cụ thể như sau: 

Ưu và nhược điểm khi thành lập doanh nghiệp 

Ưu điểm: 

• Có tư cách pháp nhân rõ ràng (ngoại trừ doanh nghiệp tư nhân), tạo uy tín khi giao dịch với đối tác và khách hàng.
• Quy mô kinh doanh linh hoạt, không giới hạn số lượng lao động và ngành nghề đăng ký.
• Dễ huy động vốn và mở rộng hoạt động thông qua việc thành lập chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc địa điểm kinh doanh.
• Chủ sở hữu, thành viên, cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp (trừ doanh nghiệp tư nhân), hạn chế rủi ro tài sản cá nhân.
  Đáp ứng nhu cầu xuất hóa đơn GTGT (hóa đơn đỏ) cho khách hàng trong quá trình kinh doanh.
• Được khấu trừ thuế GTGT và các chi phí hợp lý trước khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp.

Nhược điểm: 

• Chế độ kế toán – thuế phức tạp, yêu cầu thực hiện đúng quy định pháp luật, đúng hạn và đúng chuẩn mực kế toán.
• Doanh nghiệp phải chịu nhiều loại thuế với mức thuế suất cao hơn so với hộ kinh doanh.
• Chi phí vận hành lớn, đặc biệt là các khoản liên quan đến tiền lương, bảo hiểm và chế độ phúc lợi cho người lao động.

Ưu và nhược điểm khi thành lập hộ kinh doanh 

Ưu điểm 

• Chế độ kế toán đơn giản, thủ tục kê khai và quản lý thuế dễ thực hiện.
• Quy mô nhỏ, ít lao động, thuận tiện cho việc quản lý và điều hành hoạt động kinh doanh.
• Được sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, phù hợp với các hoạt động bán lẻ, dịch vụ.
• Số loại thuế phải nộp ít, mức thuế suất thấp hơn so với doanh nghiệp, giúp giảm áp lực chi phí.

Nhược điểm 

• Không có tư cách pháp nhân, hạn chế về uy tín và khả năng ký kết các hợp đồng lớn.
• Khó huy động vốn và mở rộng quy mô, do mô hình kinh doanh mang tính cá nhân, nhỏ lẻ.
• Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân đối với hoạt động kinh doanh.
• Không được xuất hóa đơn GTGT, gây hạn chế khi làm việc với khách hàng là tổ chức, doanh nghiệp.
• Không được khấu trừ thuế GTGT và các chi phí hợp lý khi tính thuế như doanh nghiệp.

4. Nên thành lập công ty hay hộ kinh doanh cá thể? Mô hình nào có lợi hơn?

Việc lựa chọn mô hình kinh doanh không chỉ ảnh hưởng đến thủ tục pháp lý ban đầu, mà còn quyết định đến chi phí vận hành, trách nhiệm pháp lý, khả năng mở rộng và ưu đãi thuế trong suốt quá trình hoạt động. Do đó, cá nhân cần xác định rõ định hướng và điều kiện kinh doanh để lựa chọn mô hình phù hợp.

Khi nào nên chọn hộ kinh doanh cá thể?

Hộ kinh doanh là hình thức khởi nghiệp được nhiều cá nhân lựa chọn nhờ sự đơn giản, dễ gia nhập thị trường, chi phí thấp, và không yêu cầu vốn lớn ban đầu. Mô hình này phù hợp khi:

• Kinh doanh quy mô nhỏ, cố định tại một địa điểm (quán ăn, cửa hàng tạp hóa, dịch vụ cá nhân,…);
• Không có nhu cầu mở rộng chi nhánh hoặc tuyển nhiều lao động;
• Mong muốn đơn giản hóa thủ tục về thuế, kế toán và giấy tờ pháp lý;
• Tự vận hành và tài trợ bằng vốn cá nhân, không cần gọi vốn bên ngoài;
• Hoạt động trong các lĩnh vực như dịch vụ gia đình, thủ công mỹ nghệ, quán cà phê nhỏ, buôn bán lẻ…

Khi nào nên thành lập doanh nghiệp? 

Thành lập công ty là lựa chọn phù hợp cho cá nhân hoặc tổ chức có định hướng phát triển bền vững, quy mô lớn, hoặc hoạt động trong các lĩnh vực cần sự uy tín pháp lý cao. Mô hình này thường được áp dụng khi:

• Có kế hoạch mở rộng quy mô, tuyển nhiều lao động, mở chi nhánh hoặc hoạt động trên nhiều địa bàn;
• Cần xuất hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để giao dịch với đối tác, khách hàng doanh nghiệp;
• Muốn gọi vốn đầu tư, hợp tác kinh doanh, vay ngân hàng hoặc đấu thầu;
• Kinh doanh trong các lĩnh vực yêu cầu bắt buộc phải thành lập doanh nghiệp (kiểm toán, bảo hiểm, tư vấn đầu tư…);
• Mong muốn tách biệt tài sản cá nhân với tài sản công ty, giảm thiểu rủi ro về trách nhiệm tài chính.

Vậy mô hình nào có lợi hơn? 

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh và yêu cầu pháp lý càng chặt chẽ như hiện nay thì việc thành lập doanh nghiệp ngay từ đầu hoặc chuyển đổi hộ kinh doanh sang doanh nghiệp là xu hướng được khuyến khích nhiều hơn. 

Khi đăng ký thành lập doanh nghiệp bạn sẽ nhận được nhiều lợi ích như: 

• Tính pháp lý cao, phù hợp phát triển lâu dài: Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân sẽ hạn chế rủi ro về tài sản cá nhân, tạo sự tin cậy khi làm việc với khách hàng, đối tác vf ngân hàng. Đây chính là yếu tố bắt buộc nếu muốn tham gia các dự án lớn, mở rộng hợp đồng hoặc đấu thầu. 
• Tăng khả năng huy động vốn và mở rộng quy mô: Khác với hộ kinh doanh bị hạn chế về nhân sự và không có cơ chế góp vốn, công ty dễ dàng gọi vốn từ nhà đầu tư, vay ngân hàng hoặc hợp tác kinh doanh. Doanh nghiệp có thể mở chi nhánh, tuyển dụng không giới hạn và tham gia nhiều ngành nghề cùng lúc.
• Nâng tầm thương hiệu – xây dựng hệ thống chuyên nghiệp: Mô hình công ty giúp xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp hơn trong mắt khách hàng, đặc biệt nếu hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, thương mại, công nghệ. Đây cũng là nền tảng chuyển đổi số, quản trị hệ thống và mở rộng thị trường
• Hưởng ưu đãi thuế và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp: Nhiều chính sách ưu đãi thuế TNDN, giảm thuế, hỗ trợ tiếp cận vốn… hiện chỉ áp dụng cho doanh nghiệp có đăng ký và hoạt động hợp pháp. Một dấu mốc quan trọng là Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Chính phủ, đề ra các cơ chế ưu đãi về thuế TNDN, giảm chi phí tuân thủ, và tạo điều kiện tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp mới thành lập và hộ kinh doanh chuyển đổi. Cụ thể:
  • Chấm dứt thu lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026;
  • Miễn thuế TNDN trong 02 năm, giảm 50% trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp;
  • Miễn thuế TNCN, thuế TNDN đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo;
  • Miễn thuế TNCN trong 02 năm, giảm 50% trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ lương, thù lao của chuyên gia, nhà khoa học nhận từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo;
  • Miễn thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm đầu thành lập;
  • Hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp lần đầu và miễn lệ phí công bố thông tin doanh nghiệp lần đầu;
  • Chi phí đào tạo và đào tạo lại nhân lực của doanh nghiệp lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN;
  • Cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, dịch vụ tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ;
  • Hỗ trợ đào tạo về kế toán, thuế, nhân sự, quản trị doanh nghiệp và pháp luật kinh doanh.

Tóm lại, việc nên thành lập công ty hay hộ kinh doanh phụ thuộc vào quy mô, ngành nghề và mục tiêu phát triển của bạn. Hộ kinh doanh phù hợp với mô hình nhỏ, vốn thấp, cần sự đơn giản trong quản lý. Ngược lại, công ty là lựa chọn tối ưu nếu bạn muốn mở rộng kinh doanh, xuất hóa đơn GTGT, huy động vốn và hưởng các chính sách hỗ trợ dài hạn. Xác định đúng định hướng ngay từ đầu sẽ giúp bạn tiết kiệm chi phí, hạn chế rủi ro và phát triển bền vững hơn.