Cơ cấu tổ chức doanh nghiệp tư nhân được quy định như thế nào?

Cơ cấu tổ chức doanh nghiệp tư nhân là nền tảng giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả, kiểm soát hoạt động và hạn chế rủi ro trong quá trình kinh doanh. Việc xây dựng cơ cấu tổ chức phù hợp không chỉ hỗ trợ phân công công việc rõ ràng mà còn giúp chủ doanh nghiệp chủ động trong quản lý và điều hành. Trong bài viết dưới đây, Phần mềm kế toán MISA SME sẽ làm rõ cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp tư nhân theo quy định pháp luật, cùng những đặc điểm nổi bật và hạn chế cần lưu ý.

1. Vì sao doanh nghiệp phải xây dựng cơ cấu tổ chức? 

Để doanh nghiệp hoạt động ổn định và phát triển lâu dài, việc xây dựng cơ cấu tổ chức doanh nghiệp rõ ràng là điều không thể thiếu. Một cơ cấu tổ chức hợp lý giúp phân công công việc cụ thể, tránh chồng chéo và hỗ trợ quá trình quản lý, điều hành được hiệu quả hơn.

Những lợi ích thiết thực khi xây dựng cơ cấu tổ chức doanh nghiệp có thể kể đến như: 

• Định hướng mục tiêu chung: Mỗi bộ phận đảm nhận 1 vai trò riêng nhưng điều hướng đến mục tiêu chung là phát triển doanh nghiệp một cách bền vững 
• Phân công việc rõ ràng: Vị trí quản lý và bộ phận chuyên môn có nhiệm vụ cụ thể giúp công việc được triển khai mạch lạc, dễ dàng kiểm soát 
• Nâng cao hiệu quả làm việc: Với những công việc đòi hỏi tính chuyên môn cao, việc bố trí nhân sự phù hợp sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc 1 người phải kiêm nhiệm nhiều vị trí 
• Tăng khả năng quản lý và kiểm soát: Cơ cấu tổ chức giúp người quản lý dễ dàng theo dõi, kiểm soát hoạt động của từng bộ phận và kịp thời điều chỉnh khi cần thiết 
• Có người chịu trách nhiệm rõ ràng: Doanh nghiệp cần có người đứng đầu để dẫn dắt, điều hành chung, đảm bảo bộ máy hoạt động thống nhất và chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. 

2. Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp tư nhân

Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp tư nhân được xây dựng theo mô hình đơn giản và tập trung, trong đó mọi quyền quyết định đều thuộc về chủ doanh nghiệp tư nhân. Quy định này được ghi nhận tại Điều 190 Luật Doanh nghiệp 2020 với các nội dung chính như sau:

• Chủ doanh nghiệp tư nhân có toàn quyền quyết định đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Cụ thể gồm: Quản lý, điều hành và sử dụng lợi nhuận sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài chính theo quy định của pháp luật 
• Chủ doanh nghiệp tư nhân có thể trực tiếp quản lý hoặc thuê Giám đốc/Tổng giám đốc để điều hành hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, trong mọi trường hợp, chủ doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm toàn bộ đối với các hoạt động của doanh nghiệp tư nhân. 
• Chủ doanh nghiệp tư nhân đồng thời là người đại diện theo pháp luật, thay mặt doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh, tham gia tố tụng với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền, nghĩa vụ liên quan trước Tòa án theo quy định của pháp luật. 

3. Đặc điểm nổi bật và hạn chế của cơ cấu tổ chức doanh nghiệp tư nhân 

Cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp tư nhân được pháp luật quy định theo hướng đơn giản, tập trung quyền quản lý, phù hợp với mô hình kinh doanh do cá nhân làm chủ. Do đó, mô hình này có những điểm nổi bật và hạn chế riêng. Cụ thể như 

3.1 Điểm nổi bật

• Tổ chức gọn nhẹ, dễ quản lý: Doanh nghiệp tư nhân không có hội đồng thành viên hay cổ đông, mọi quyết định đều do chủ doanh nghiệp đưa ra 
• Tính tự chủ cao: Chủ doanh nghiệp có toàn quyền kiểm soát hoạt động kinh doanh, lợi nhuận, không phải chia sẻ quyền điều hành hay lợi ích với người khác 
• Không được phát hành chứng khoán: Doanh nghiệp tư nhân không thể huy động vốn từ công chúng, qua đó giúp mô hình quản lý đơn giản và tránh phát sinh xung đột lợi ích 
• Hạn chế về tư cách tham gia vốn: Mỗi cá nhân chỉ được thành lập một doanh nghiệp tư nhân và không được góp vốn vào công ty hợp danh, công ty TNHH hoặc công ty cổ phần.

3.2 Điểm hạn chế 

• Trách nhiệm tài sản vô hạn: Chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với mọi nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
• Rủi ro tài chính cao: Khi doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ hoặc phát sinh nghĩa vụ nợ, rủi ro không chỉ dừng lại ở tài sản doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến tài sản cá nhân của chủ sở hữu.
• Hạn chế khả năng mở rộng: Việc không được huy động vốn từ nhiều nguồn khiến doanh nghiệp tư nhân gặp khó khăn khi muốn mở rộng quy mô kinh doanh.

4. Giải đáp một số thắc mắc liên quan

Câu hỏi: Doanh nghiệp tư nhân có bao nhiêu thành viên trong cơ cấu tổ chức? 

Trả lời: Doanh nghiệp tư nhân chỉ có một chủ sở hữu là cá nhân và không có thành viên góp vốn. Người được thuê làm việc hoặc quản lý không được xem là thành viên của doanh nghiệp. 

Câu hỏi: Chủ doanh nghiệp tư nhân có được thuê giám đốc không? 

Trả lời: Có. Chủ doanh nghiệp được thuê giám đốc để điều hành hoạt động kinh doanh. Nhưng chủ doanh nghiệp vẫn là người chịu trách nhiệm pháp lý đối với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp. 

Câu hỏi: Doanh nghiệp tư nhân có được góp vốn vào công ty khác không? 

Trả lời: Không. Doanh nghiệp tư nhân không được góp vốn hoặc mua cổ phần trong công ty TNHH, công ty cổ phần hoặc công ty hợp danh. Chủ doanh nghiệp chỉ có thể đầu tư với tư cách cá nhân và phải tách biệt với tài sản doanh nghiệp.

Nhìn chung, cơ cấu tổ chức doanh nghiệp tư nhân có ưu điểm lớn về tính đơn giản và quyền tự chủ, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro do trách nhiệm tài sản vô hạn và hạn chế huy động vốn. Vì vậy, trước khi lựa chọn hoặc áp dụng mô hình này, chủ doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ để phù hợp với mục tiêu và quy mô kinh doanh lâu dài.